Polski sposób na cukrzycę

BioLetyn 17/IV/2015

ALEKSANDRA SUWALSKA

Zapewne każdy już słyszał, że cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną naszych czasów. Szacuje się, że ludzi na nią chorych jest obecnie ok 250 mln, 25 mln w Europie i ponad 2 mln w Polsce, a liczba ta ciągle wzrasta. W większości jest to cukrzyca typu 2, którą nabyć może praktycznie każdy z nas. Możemy więc mówić o groźbie epidemii tej choroby. Nic dziwnego, że naukowcy na całym świecie poszukują sposobu na wyleczenie lub chociaż spowolnienie postępu cukrzycy, również w Polsce. Budzącym nadzieje jest odkrycie naukowców z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego…

Cukrzyca- co to właściwie jest?

Cukrzyca (Diabetes mellitus– „płynący”, „słodki jak miód”) jest chorobą znaną ludzkości już od czasów starożytnych, gdy rozpoznawano ją poprzez smakowanie moczu, skąd wzięła się jej  nazwa. Jest to choroba metaboliczna, która charakteryzuje się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią), wywołanym przez defekt działania lub wydzielania hormonu trzustki- insuliny. Zadaniem insuliny jest umożliwienie wnikania glukozy do komórek, dzięki czemu stabilizuje się jej stężenie. Jeśli poziom glukozy we krwi stale jest podwyższony dochodzi do tak zwanych powikłań cukrzycy, m.in. uszkodzenia narządów takich jak oczy, nerki, serce, wyniszczenia układu nerwowego i krwionośnego, co prowadzi do kolejnych problemów zdrowotnych. Wyróżniamy dwa typy cukrzycy. Typ 1, zwany również cukrzycą młodego wieku, gdyż ujawnia się najczęściej przed 35 rokiem życia, jest to typ zależny od insuliny, ponieważ w procesie autoimmunologicznym uszkodzeniu ulegają komórki beta trzustki wytwarzające insulinę. Cukrzyca nabyta, typu 2, zwykle ujawnia się po 35 roku życia. Polega ona wytworzeniu się insulinooporności. Zwykle na początku wystarczy przyjmowanie leków które je obniżają, ale na późniejszym etapie często konieczne jest podawanie syntetycznego hormonu.

Insulina i leczenie cukrzycy.

Przy cukrzycy typu 1 wymagana jest insulinoterapia, gdzie hormon trzustki podawany jest podskórnie, za pomocą zastrzyków lub pomp insulinowych. Insulina jest hormonem peptydowym, który odgrywa bardzo ważną rolę nie tylko w metabolizmie węglowodanów, ale również białek i tłuszczy. Została odkryta w 1922 roku przez F. Bantinga i C. Besta i również tego samego roku została pierwszy raz zastosowana w leczeniu cukrzycy 14-letniego chłopca z Kanady. Na początku, przed wstrzyknięciem, insulinę w postaci proszku lub tabletek rozpuszczano w wodzie, a schemat leczenia uznawany był za bardzo wymagający. Podawano ją tylko 1-2 razy dziennie co w większości wypadków prowadziło do powikłań. Dopiero w latach 80 wprowadzono podawanie insuliny przed każdym posiłkiem. W leczeniu cukrzycy typu 2 stosuje się, wraz ze zmianą stylu życia, leki doustne. Kiedy leki nie działają, konieczne jest włączenie insuliny. W wyjątkowych sytuacjach stosuje się przeszczepianie trzustki, lecz po jakimś czasie przeszczepione komórki ulegają upośledzeniu. Od niedawna w Stanach Zjednoczonych dostępna jest też insulina wziewna.

Limfocyty T regulatorowe a cukrzyca.

Cukrzyca to poważna choroba, która dotyka coraz więcej ludzi. O ile możemy zapobiegać zachorowaniu na cukrzycę typu 2 np. poprzez zdrowy tryb życia i dietę, przyczyny wystąpienia cukrzycy typu 1 nie są do końca jasne. Cały czas trwają badania nad tą odmianą choroby, poszukiwania leku na cukrzycę czy chociażby sposobu na opóźnienie jej rozwoju, a tym samym wydłużenie życia i zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań. Zespół naukowców z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego przeprowadził badanie w ramach grantu STRATEGMED „TREGVAC Terapia komórkowa cukrzycy typu 1 w oparciu
o namnożone sztucznie limfocyty regulatorowe CD4+CD25+CD127- oraz przeciwciało anty-CD20 – badanie randomizowane”, którego koordynatorem jest prof. dr hab. n. med. Piotr Trzonkowski, a współkoordynatorem prof. dr hab. med. Małgorzata Myśliwiec. Dzieciom chorującym na cukrzycę typu 1 podaje się limfocyty T regulatorowe, czyli komórki produkowane przez zdrowy organizm (stanowią mniej niż 1% wszystkich limfocytów), chroniące nas przed chorobami immunologicznymi, alergiami, odrzuceniem przeszczepionych organów oraz szpiku. Wykazują silne działanie hamujące na odpowiedź odpornościową. Nie pozwalają one organizmowi niszczyć własnych tkanek i komórek, zwłaszcza komórek beta trzustkowych, ale też nie wywołują przy tym upośledzenia odporności.

Jak to wygląda?

Ważne jest, by pacjenci byli we wczesnym stadium rozwoju cukrzycy typu 1, czyli w okresie tak zwanej remisji (kiedy jeszcze nie wszystkie komórki trzustki uległy zniszczeniu i chory wydziela pewną ilość insuliny). Podanie namnożonych limfocytów Treg powoduje spowolnienie rozwoju cukrzycy poprzez wydłużenie okresu insuniloniezależności. Terapia została zastosowana u 30 małych dzieci, w wyniku czego większość z nich zmniejszyła dawkę podawanej insuliny, a u dwojga całkowicie z niej zrezygnowano, dodatkowo ich organizmy zwiększyły produkcję własnej insuliny. Dowodzi to skuteczności terapii, która póki co jest jedynie badaniem klinicznym. Metoda była stosowana u 1-2 chorych w ciągu miesiąca, z powodu ograniczonych możliwości laboratorium. Preparaty są otrzymywane na drodze ekspansji ex-vivo komórek T regulatorowych, otrzymywanych z 250 ml krwi chorych. Z takiej ilości otrzymuje się około 1000 komórek Treg, które potem są namnożone do miliardów i po około dwóch tygodniach podawane pacjentowi. Jak pokazują badania, metoda jest bezpieczna i nie powoduje żadnych skutków ubocznych.

PolTreg

Otrzymano wiele propozycji z całego świata na sprzedaż metody i sposobu produkcji za duże pieniądze, jednak nie wydano na to zgody, co najwyżej udostępniono do niej prawa. Aby zatrzymać tą innowacyjną technologię na uczelni oraz w Polsce, powstała spółka celowa PolTreg, w której skład weszli twórcy metody, lekarze, uczelnia oraz partnerzy biznesowi. W Gdańsku powstaje laboratorium gdzie limfocyty Treg będą namnażane na skalę światową, a również oddział, gdzie pacjentom będą podawane preparaty prawdopodobnie już od połowy przyszłego roku. Z pewnością jest to wielki postęp Polskich naukowców, dający nadzieję na skuteczną walkę z chorobą, ale do zwalczenia cukrzycy jeszcze daleka droga.

Źródła:

Hanas R., Cukrzyca typu 1 dzieci, młodzieży i dorosłych, Szwecja 2010
Serritella S., Working to cure autoimmune diseases and end organ transplant rejection, 15.10.2014 http://sciencelife.uchospitals.edu/2014/10/15/working-to-cure-autoimmune-diseases-and-end-organ-transplant-rejection/
http://www.gdansk.pl/wiadomosci/Szczepionka-przeciw-cukrzycy-zostaje-u-nas,a,43333 [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]
http://mojacukrzyca.pl/leczenie-cukrzycy-typu-1-tregs-z-szansa/ [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]
http://natemat.pl/157333,gdanscy-naukowcy-pracuja-nad-przelomowa-terapia-ale-ona-nie-wyleczy-z-cukrzycy-typu-1 [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]
http://biotechnologia.pl/farmacja/aktualnosci/insulina-wziewna-jest-juz-dostepna-na-rynku,15061 [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]
http://cukrzycapolska.pl/wiadomosci/szczepionka-limfocyty-treg-remisja-cukrzycy-typu-1-gum-01102015/ [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]
https://portal.abczdrowie.pl/cukrzyca [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]
http://wss.olsztyn.pl/stronywww/cuk/statystyka.html [data ostatnich odwiedzin strony: 20.10.2015]